Pozowanie a prawa modelki (modela) i fotografa

Zachęcam do zapoznania się z wpisem Partnera Kancelarii – adwokata Bartosza Grykowskiego na temat pozowania przez modelki/modeli do zdjęć oraz prawach przysługujących do tych zdjęć modelkom/modelom oraz fotografowi. Bartosz porusza interesujące, a przede wszystkim praktyczne problemy.

Umowy jako podstawa nabycia praw do projektów tworzonych przez projektantów

Firmy odzieżowe współpracują z projektantami w oparciu o różne formy zatrudnienia, jak umowa o pracę, umowy cywilno – prawne (np. umowa o dzieło) czy w ramach tzw. „samozatrudnienia”. Bez względu na formę prawną zatrudnienia kluczowe jest, aby zawierane umowy były ważne i by stanowiły skuteczne narzędzie realizacji celów stron.

Z punktu widzenia zleceniodawcy podstawowe znaczenie ma nabycie praw do rezultatów pracy projektantów, których zatrudnia. Wydaje się to oczywiste, skoro tworzenie projektów jest celem zatrudnienia projektanta. Doświadczenie pokazuje jednak, że nie zawsze znajduje to odzwierciedlenie w rzeczywistości. Co więcej, problem często pojawia się niejako przy okazji. Przykładowo producent torebek odkrywa, że jego projekty (wykonane wcześniej przez zatrudnionych projektantów) są kopiowane i zamierza podjąć działania prawne przeciwko naruszycielowi.

Od czego powinien zacząć? Przede wszystkim od wykazania, że w ogóle przysługują mu prawa do projektów torebek. Jeśli zostały one zarejestrowane na rzecz danej firmy jako wzory przemysłowe czy wzory wspólnotowe, sytuacja na wstępie jest dużo prostsza. Rejestrowanie wzorów ubrań i torebek nie jest jednak powszechne i nie dotyczy wszystkich modeli. Poza tym, aby w ogóle zarejestrować wzór na rzecz danego podmiotu trzeba mieć do tego podstawę wynikającą z umowy, ponieważ zasadniczo prawo do uzyskania rejestracji wzoru przysługuje projektantowi.

Można także sięgnąć po ochronę wynikającą z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych lub do ochrony niezarejestrowanych wzorów wspólnotowych. Niestety czasami okazuje się, że zleceniodawca nie nabył praw do projektów stworzonych przez projektanta.

Dlatego warto przypomnieć podstawowe zasady w tym zakresie.

  • Utwory pracownicze i utwory tworzone w ramach innych form zatrudnienia

Jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego projektant stworzył projekt będący utworem w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia projektu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.

Jeżeli projektant jest zatrudniony na innej podstawie niż umowa o pracę, np. na podstawie umowy o dzieło czy współpracuje jako przedsiębiorca prowadzący indywidualną działalność gospodarczą, firma go zatrudniająca nie nabędzie majątkowych praw autorskich do projektów, chyba że została zawarta umowa przenosząca te prawa.

  • Wzory przemysłowe w ramach stosunku pracy lub innego stosunku prawnego

Prawo do uzyskania prawa z rejestracji wzoru przemysłowego przysługuje, co do zasady, twórcy. Natomiast w przypadku stworzenia wzoru przemysłowego w wyniku wykonywania przez twórcę (projektanta) obowiązków ze stosunku pracy albo z realizacji innej umowy, prawo to przysługuje pracodawcy lub zamawiającemu, chyba że strony ustaliły inaczej.

W przeciwieństwie do regulacji zawartej w Prawie autorskim dotyczącej utworów pracowniczych, prawo do uzyskania rejestracji wzoru przemysłowego przysługuje nie tylko pracodawcy, ale także zamawiającemu czy zleceniodawcy, o ile strony nie umówiły się inaczej.

  • Wzory wspólnotowe w ramach stosunku pracy

Zgodnie z ogólną zasadą prawo do wzoru wspólnotowego przysługuje twórcy lub jego następcy prawnemu. Jednakże w przypadku, gdy wzór opracowany jest przez pracownika w wyniku wykonywania jego obowiązków lub wykonywania instrukcji udzielonych przez pracodawcę, prawo do wzoru wspólnotowego przysługuje pracodawcy, o ile inaczej nie uzgodniono lub nie określono na mocy prawa krajowego. W razie dokonania wzoru przez pracownika w wyniku wykonywania swoich obowiązków lub w wyniku wykonywania instrukcji udzielonych przez pracodawcę prawo do wzoru wspólnotowego przysługuje pracodawcy, o ile w umowie nie ustalono inaczej lub przepisy krajowe nie przewidują inaczej.

Podmiot zatrudniający projektantów powinien zapewnić sobie nabywanie praw do tworzonych przez nich projektów. W zależności od modelu zatrudnienia powinna to być prawidłowo sporządzona umowa o pracę bądź inna umowa, na podstawie której zleceniodawca będzie uzyskiwał prawa do projektów.